Bij mishandeling van kinderen denken we vaak in extreme gevallen, zoals geestelijk, fysiek en seksueel misbruik. Hierdoor komen veel mensen op een dood spoor als het over de eigen jeugd gaat. Je bent nu een volwassen persoon die last heeft van een depressie, maar aan je kindertijd kan het niet hebben gelegen, aangezien je ouders altijd goed voor je zijn geweest. Mishandeling kan echter heel subtiel zijn. In dit blog deel ik mijn gedachten met betrekking tot dit onderwerp.
Je zult wel denken, waarom gaat een personal trainer een blog schrijven over mishandeling? Hoewel mijn eerste passie bodybuilding is, staan voeding, filosofie en psychologie ook hoog op het lijstje van onderwerpen waar ik mij graag in verdiep. Hoe kan het ook anders; mijn bedrijf Movemind is daar vanuit ontstaan.
In de jaren dat ik nu training geef, is het mij steeds duidelijker geworden dat mijn werk als personal trainer verder gaat dan training. Nieuwe cliënten komen meestal binnen met een simpele vraag; ze willen afvallen, spieren opbouwen en fitter worden. Echter, eenmaal een traject begonnen zit er veel meer achter die eerste vraag. De echte beweegredenen liggen vaak dieper, ook al zijn de meeste mensen zich hier niet van bewust.
Laat ik hierbij wel benoemen dat ik geen psycholoog ben en dat dit blog is geschreven vanuit de ervaring en kennis die ik heb opgedaan. Ik vind het belangrijk om verder te kijken dan die eerste hulpvraag. Hoewel ik prima een oplossing kan bieden, vraag ik mij toch altijd eerst af waarom een nieuwe klant daar is gekomen waar hij nu is. In mijn werk kom ik mensen tegen met overgewicht, overspanning, verslaving, slaapproblemen, onzekerheid, ADHD, ondervoeding en andere gezondheidsproblemen.
De meeste van die problemen zijn leefstijl gerelateerd en dan komen bij mij de volgende vragen naar boven:
- Wat maakt dat we moeite hebben om goed voor onszelf te zorgen?
- Waarom is het zo normaal geworden om niet goed voor onszelf te zorgen?
- Hoe komt het dat we moeite hebben onze grenzen te bewaken?
Antwoorden vinden op zulke vragen brengt ons dieper bij de kern. Ik denk dat het belangrijk is om naar onze kindertijd te kijken, aangezien daar veel van ons gedrag en overtuigingen is ontwikkeld. Dit is de reden waarom mishandeling het onderwerp is geworden van dit blog.
Mishandeling gaat verder dan de extreme gevallen die je wel eens hoort. Het is soms moeilijk te begrijpen dat mishandeling ook voor ons de reden kan zijn dat we met het leven worstelen, aangezien we niet blootgesteld zijn aan extreme vormen ervan. De mishandeling kan in verschillende mate van intensiteit voorkomen en is niet altijd even makkelijk te herkennen.
Onlangs heb ik een heel mooi boek gelezen van Alice Miller over opvoeding: ‘In den beginne was er opvoeding’. In het boek beschrijft de psycholoog hoe de opvoeding het kind kan maken of breken en de gevolgen hiervan op latere leeftijd. Alice Miller stelt dat een kind onvoorwaardelijke liefde, erkenning van emoties, ruimte voor zelfontdekking, veiligheid en stabiliteit, grenzen en structuur en authenticiteit nodig heeft om later veiligheid, liefde en stabiliteit in zichzelf te ervaren.
Dan denk ik: Hoeveel mensen zullen er in een gezin opgegroeid zijn waarin deze voorwaarden allemaal aanwezig waren? Hoewel ouders meestal het beste met hun kinderen voor hebben, zie je dat een of meerdere van de bovenstaande voorwaarden ontbreken. Dit is waarschijnlijk omdat zij het zelf ook niet hebben ontvangen. Alice Miller legt ook uit dat trauma van generatie op generatie wordt doorgegeven. Niet alleen zij, maar ook Gabor Maté, een arts uit Canada, heeft veel geschreven over trauma in de kindertijd en het gevolg dat het op latere leeftijd heeft. Beide hebben mij persoonlijk enorm veel inzichten gegeven over mijn eigen leven.
"De grootste tragedie van de mensheid is de onwetendheid van de ouders over de psychologische behoeften van hun kinderen."
Een perfecte jeugd bestaat niet en ouders zullen altijd fouten blijven maken. Hoewel het gebruikelijk is voor ouders om fouten te maken, betekent dit dat we mishandeling moeten normaliseren. Het ontkennen van een gemis, waarmee we onze ouders de hand boven het hoofd houden, kan ervoor zorgen dat we op latere leeftijd last kunnen krijgen van fysieke en mentale problemen.
Het gaat er in deze niet om een schuldige aan te wijzen, maar om bewustwording te creëren hoe psychische en lichamelijke problemen ontstaan. Die bewustwording kan leiden tot verandering. Wanneer er een psychologische wond is ontstaan in de kindertijd, heeft deze aandacht en heling nodig. Op het moment dat we hier geen aandacht aan geven, zal de wond nog meer schade kunnen veroorzaken.
Mishandeling kan heel subtiel zijn; misschien ben je opgegroeid in een omgeving waarin er geen ruimte was voor zelfontdekking of was er niet voldoende erkenning voor je emoties. Of misschien hadden je ouders wel het beste met je voor en gaven ze je aandacht, maar hebben zij zichzelf of elkaar verwaarloosd, ook dit zou je kunnen zien als vorm van mishandeling. Wanneer we het ‘gemis’ niet erkennen en onze jeugd in onze herinnering als een sprookje blijven ervaren, krijgt een deel van jou nooit de kans om te helen.
Het is van belang te beseffen dat je ouders misschien niet zo’n ideale omgeving hebben gecreëerd waarin je veiligheid en stabiliteit hebt gevoeld. Als de ouders de indruk wekken dat er iets niet goed is met jou of met henzelf, zal een kind zijn eigen gevoelens opzij zetten. Dat onveilige gevoel dat de ouders aan het kind geven gaat meestal onbewust en indirect. Daarom is het op latere leeftijd soms moeilijk te achterhalen wat daar mis is gegaan. Dit is waarom zoveel mensen zeggen dat ze een goede jeugd hebben gehad.
Zeker op jonge leeftijd hebben kinderen het gevoel dat de wereld om hen draait. Op het moment dat het slecht gaat met de ouders, zonder dat het kind hier wat mee te maken heeft, kan het kind het gevoel krijgen dat het zijn schuld is. In de meeste gevallen zal het kind zich aanpassen, uit angst de ouders te verliezen of de situatie op te willen lossen, door bijvoorbeeld boosheid of andere emoties te onderdrukken en zijn gedrag aan te passen.
Het onderdrukken van bepaalde emoties is echter niet verstandig, omdat iedere emotie moet kunnen stromen. Dat wegdrukken van emoties heeft doorgaans negatieve gevolgen op latere leeftijd. Dit kan zich uiten in het kwaad doen van anderen of van onszelf. Denk bij het laatstgenoemde bijvoorbeeld aan verslaving.
Als we deze destructieve patronen willen doorbreken, moeten we onze realiteit accepteren. Dat betekent acceptatie van onze jeugd zoals het was en onderdrukte emoties te gaan voelen. Het zou kunnen zijn dat je boosheid voelt ten opzichte van je ouders. Dit mag er zijn. Ook kunnen er gevoelens van onrecht, verdriet en teleurstelling ontstaan, ook dit is allemaal welkom. Als ons pijn is aangedaan, dan moet er ruimte komen om te kunnen rouwen.
Nu je volwassen bent hoef je niet meer bang te zijn dat je ouders je verlaten. Hoewel er een mogelijkheid bestaat dat het contact met je ouders verbroken wordt, doordat er bepaalde dingen aan het licht komen, hoef je niet meer bang te zijn dat je dit niet overleefd; iets wat op jongere leeftijd onmogelijk is. Hoe pijnlijk het idee dat je misschien je geen contact meer met je ouders zou hebben, is dit geen levensbedreigende situatie meer. Je bent niet meer afhankelijk van je ouders en je ouders zijn ook niet meer verantwoordelijk voor jou.
Als kind had je de reële angst je ouders te verliezen, maar je kunt die angst nu dus loslaten. Als je niet kunt loslaten, zul je als volwassene altijd je ouders de hand boven het hoofd houden, je jeugd als goed beschouwen, en hiermee blijf je in zekere zin het kind dat bang is door zijn ouders alleen gelaten te worden. Dit belemmert ons om geestelijk volwassen te worden.
Dus je moet de realiteit onder ogen zien, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Zonder enige verdieping is het namelijk moeilijk om de realiteit te zien en wat er mis is gegaan. De kennis die je hebt, is de opvoeding die je hebt gehad en dus zul je verder moeten kijken door middel van therapie en boeken, zodat je meer inzicht en andere perspectieven zult krijgen.
Dit is meestal een pijnlijk proces, want je gaat emoties voelen die je altijd hebt weggestopt. Er is meestal verdriet, boosheid (vaak naar de ouders) en onbegrip; allerlei emoties die er toen niet mochten of konden zijn. De realiteit kan echter voor sommige mensen te moeilijk zijn om te accepteren. Ze zijn geneigd om terug te vallen op wat ze kennen, met lichamelijke en geestelijke problemen als gevolg.
In zijn boeken beschrijft Gabor Maté die lichamelijke en geestelijke problemen die kunnen ontstaan als gevolg van trauma in de kindertijd. Trauma is de psychische wond die achterblijft na geestelijke en/of lichamelijke mishandeling. Wat hij in zijn boeken beschrijft, zie ik in de praktijk terug.
Meestal komt de jeugd van mijn klanten wel ter sprake. Ik vraag er vaak naar, zodat ik beter kan begrijpen waar bepaald gedrag vandaan komt; we kunnen simpelweg geen oplossing vinden als we het niet bij de kern oplossen. Regelmatig is er sprake van mishandeling in meer of mindere mate. Als kind groeien ze bijvoorbeeld op met een veeleisende vader die weinig ruimte biedt voor de uiting van emoties; of een moeder die het beste met hun kind voor had, maar eigenlijk niet goed voor zichzelf kon zorgen. Als ouder zul je niet alleen het goede voorbeeld moeten benoemen, maar het ook laten zien.
"Het is niet alleen de ervaring zelf die ons traumatiseert, maar de afwezigheid van een empathische reactie op die ervaring."
Niet alleen de ouders, maar ook de andere familieleden, zoals grootouders, ooms en tantes, hebben invloed. Denk ook aan het feit dat kinderen van jongs af aan al naar de kindercrash, basisschool en sportclubs gaan waar allerlei vormen van mishandeling aanwezig kunnen zijn zonder dat we het doorhebben. Op een bepaalde manier kan scholing al mishandeling zijn voor het kind dat misschien niet goed kan leren, maar toch onder druk wordt gezet te presteren. Het kind heeft waarschijnlijk andere talenten die niet tot uiting kunnen komen, omdat er geen ruimte voor wordt gecreëerd.
Ter illustratie een ervaring uit mijn eigen leven. In groep 1 van de basisschool hoorde ik de juf uit het niets roepen dat ik alleen aan het straftafeltje moest zitten. Hier kwam je te zitten als je iets stouts had gedaan. Ze liet me daar echter zitten, terwijl ik helemaal niets had gedaan.
Dat gevoel van onrecht, onredelijkheid en onveiligheid in dat ene moment is me altijd bijgebleven. Wees gerust, ik ben er goed van afgekomen, maar de situatie geeft goed weer het punt dat ik met dit blog probeer te maken; de mishandeling in deze situatie is de hulpeloosheid die ik voelde ten opzichte van de machtige volwassene. Ook al zou ik iets verkeerds hebben gedaan, waarom zou ik direct gestraft moeten worden door in eenzaamheid op het strafbankje te moeten gaan zitten. Wat maakt het dat de leerkracht direct haar machtspositie gebruikt en mij door middel van straf ‘op te voeden’?
Deze situatie geeft ook weer hoe subtiel mishandeling kan zijn. Je zou kunnen denken: “Hoe erg kan het zijn om een kind op het strafbankje te zetten”. Voor het kind kan dat ene moment van onmacht en onbegrip echter een enorme wond achterlaten. Een wond die jou op latere leeftijd allerlei geestelijke en lichamelijke klachten kunnen geven.
Als er sprake is van lichamelijke en geestelijke problematiek, dan kan ik aanraden dieper in deze materie te duiken. Vaak zijn die problemen eerder een uiting van het dieper gelegen probleem. Heb je bijvoorbeeld last van overgewicht, dan zou je kunnen kiezen voor de laatste dieettrend. Jij en ik weten echter allebei dat de meeste mensen die beginnen aan een dieet, uiteindelijk weer terugvallen in het ouder gedrag.
Een dieet volgen is voor de meeste niet de oplossing. In de eerste plaats zouden we ons moeten afvragen hoe we in die situatie zijn terechtgekomen. Wat maakt dat we blijven eten? Hoe komt dat we ons zelf ziek eten? Vervang eten hier gerust met roken, alcohol drinken, drugs gebruiken, gokken en andere destructieve gewoontes.
Het is erg confronterend en pijnlijk om naar onze kern te gaan, maar zonder die confrontatie is het onmogelijk om een gezonde, zelfregulerende en verantwoordelijke volwassene te worden. Een volwassen man loopt niet weg voor zijn verantwoordelijkheden. Een man die zijn verantwoordelijkheden niet kan nemen is op bepaalde manier eigenlijk nog een kind.
Dit heeft overigens niets te maken met het ontwikkelen van mentale hardheid en ongevoelig zijn voor je omgeving. Integendeel, het is juist kwetsbaarheid toelaten. Verantwoordelijkheid nemen betekent ook kunnen zeggen dat je iets nog niet weet of kunt. Het is je grenzen kunnen bewaken en je emoties kunnen uiten. Wanneer je volwassen bent, betekent dit dat je je plek inneemt en verantwoordelijkheid neemt voor de rol die je speelt in de gezondheid van je naasten.
Door de realiteit onder ogen te zien geef je jezelf de ruimte om te groeien. Wat je in je jeugd hebt gemist, kun je nu aan jezelf geven, maar dan moet je wel aan de slag met je persoonlijke ontwikkeling. Anders zullen de oude patronen zich blijven herhalen. Het is niet alleen jij, maar ook je directe omgeving en de generaties die volgen, die hier last van zullen ondervinden.
Dat verantwoordelijkheidsgevoel is niet iets wat je kunt forceren. Het ontstaat op het moment dat jezelf liefdevolle aandacht gaat geven. In de kleinste dingen kun je die liefdevolle aandacht terugvinden. Dit lezen is al een uiting van zelfliefde. Je neemt nu de tijd en je neemt op wat er hier beschreven staat. Dat betekent dat je openstaat voor nieuwe ideeën en verandering in je leven.
Het proces kan beginnen met een eerste therapiesessie, het bijhouden van een dagboek om je gevoelens te beschrijven, het deelnemen aan een retraite voor persoonlijke ontwikkeling, het bijwonen van een familieopstelling, het inhuren van een coach of trainer, of het lezen van een zelfhulpboek.
Welke stap je ook neemt, weet dat dit een uiting is van zelfliefde. Je geeft erkenning voor wat anders kan en neemt verantwoordelijkheid voor wat moet gebeuren. Dat is het fundament voor persoonlijke verdieping en groei op zielsniveau.
Zoals bijna ieder blog dat ik schrijf, probeer ik dieper te gaan dan wat je van een personal trainer misschien zou verwachten. In de loop der jaren heb ik geleerd dat een groot deel van de adviezen die doorgaans worden gegeven door coaches en trainers niet tot de kern van het probleem gaan. Er worden oplossingen gegeven, terwijl we de kern van het probleem niet begrijpen. Strengere diëten, zijn niet de oplossing voor mensen die ieder jaar steeds zwaarder worden. Het probleem is een gebrek aan eigenwaarde en zelfdiscipline en die kunnen alleen ontstaan uit zelfliefde.
We moeten aan de slag met dat gebrek aan eigenwaarde, zodat je beter voor jezelf gaat zorgen. Een blijvende verandering ontstaat doorgaans niet uit alleen wilskracht, maar vanuit compassie.
Wanneer je ouders je liefdevolle aandacht, veiligheid, stabiliteit en onvoorwaardelijke liefde hebben gegeven, ontstaat zelfliefde. Als je dit niet van je ouders hebt ontvangen, dan is de kans groot dat je het jezelf ook niet hebt kunnen geven. Als dit het geval is dan is er werk aan de winkel. Je zult jezelf die liefdevolle aandacht, stabiliteit, veiligheid en onvoorwaardelijke liefde moeten geven. Dit kan bijvoorbeeld door in therapie te gaan; het lezen van boeken over psychologie, filosofie, spiritualiteit, voeding en beweging; het bijwonen van groepsgesprekken of het deelnemen aan cursussen en retraites.
Persoonlijk heb ik veel geleerd door het lezen van boeken. Eerder genoemde schrijvers hebben heel veel impact gehad op hoe ik naar mijn leven ben gaan kijken en hoe ik er nu in sta. Lezen kan er echter wel toe leiden dat je in je hoofd blijft zitten, terwijl het van groot belang is om te gaan voelen. Wat je leest moet je op gevoelsniveau gaan begrijpen. Lukt dit niet met het lezen van boeken, dan kunnen verschillende vorm van therapie jou misschien beter helpen.
Ik kan niet zeggen hoe je reis zal verlopen. Dit is schrijven bedoeld om je aan te moedigen de reis met jezelf te maken en je ook meer inzicht te geven over de onderliggende ‘krachtvelden’. Met krachtvelden bedoel ik de eigenlijke redenen waarom we doen wat we doen. Als we hier bewust van kunnen worden, kunnen we de echte oplossingen voor onze problemen vinden.
In mijn blogs maak ik bepaalde statements en dat kan ervoor zorgen dat mensen soms overtuigd raken van bepaalde ideeën of juist heel erg de behoefte voelen om te ontkrachten wat er wordt beschreven. Het is echter mijn intentie de geest te verruimen en ik hoop eigenlijk altijd dat de lezer meer voor zichzelf gaat denken en eigenaarschap zal nemen.
Ik schrijf dit omdat ik geïnteresseerd ben in jouw innerlijke belevingswereld. Als ik deel met jou, deel je dan ook met mij? Waarom alleen, terwijl we het ook samen kunnen doen?
Bedankt voor het lezen van mijn blog. Ik hoop dat het je nieuwe inzichten heeft gegeven. Misschien is het waardevol voor anderen om het ook te lezen. Je kunt mijn blog via onderstaande links delen.
En o ja, als je de behoefte voelt, ik geef personal training. Neem gerust contact met me op als je vragen hebt of kijk wat ik heb te bieden via de onderstaande link.
Ik ben Jurriaan de Haas, een personal trainer en health coach. Mijn werk als trainer is in 2006 begonnen. In 2013 heb ik Movemind opgericht met het doel om mensen te helpen bij het verbeteren van hun fysieke en mentale gezondheid. Dit is nog steeds iets waar ik heel veel plezier aan beleef. Iedere dag leer ik meer door te lezen, luisteren, kijken en door praktijkervaring. Ik heb het geluk met heel veel mensen samen te mogen werken. Dankzij jarenlange ervaring en de bereidheid elke dag bij te leren, ben ik waar ik nu ben. Ik begeleid mensen die graag een hogere kwaliteit van leven willen, en die fitter en gezonder willen worden.