Het afvallen, onderwerp waar ik het minst graag over heb, kost me toch wat van mijn kostbare tijd. Ik besloot er nog een blog aan te wijden, omdat het zo relevant is in onze samenleving. We zijn een stel verwende volgevreten wezens met alle consequenties van dien; en daarmee bedoel ik niemand te beledigen, maar meer op een confronterende manier, de realiteit onder ogen te zien. Deze blogpost gaat niet over hoe je gewicht kunt verliezen, maar over de dieperliggende oorzaken van overgewicht.
Magisch denken
Je wilt niet weten hoe vaak ik advies heb gegeven over voeding en op een gezond gewicht komen. Het is vermakelijk om te zien hoe mensen interesse kunnen tonen terwijl ze eigenlijk niet naar je luisteren. Wanneer ik mensen vertel wat ze moeten doen om het streefgewicht te bereiken, willen ze eigenlijk niet horen wat ik te zeggen heb. Hoe komt dit? Dit heeft verschillende redenen, maar ik denk dat het vooral te maken heeft met het feit dat ik meestal het tegenovergestelde vertel van wat ze willen horen. Meestal stel ik voor een oplossing die op lange termijn werkt, terwijl ze een snelle oplossing willen.
Het valt me op dat mensen geneigd zijn om op een magische manier te denken. Dit betekent dat ze een fantasiewereld maken die niet overeenkomt met de realiteit, maar erin blijven geloven. Als het doel is om af te vallen, dan hebben ze bijvoorbeeld de hoop dat het gebruik van een afslankband of het volgen van een detoxkuur zal helpen. In werkelijkheid leidt dit alleen maar af van wat er daadwerkelijk moet gebeuren. Magisch denken betekent dat je jezelf voor de gek houdt, omdat je de weg van meer weerstand niet wil bewandelen.
Soms is de rauwe werkelijkheid moeilijk te verwerken en dat is niet alleen op het gebied van fysieke ontwikkeling. Mensen willen het liefst de loterij winnen en hopen bij mentale problemen dat een psycholoog hun problemen oplost. Magisch denken is vooral een show; ‘kijk me eens lekker bezig zijn!’ zonder echt iets te doen. Als we ons leven willen verbeteren, moeten we ophouden ons te verbergen en ons realiseren wat er werkelijk aan de hand is.
Overgewicht genormaliseerd
In onze maatschappij is het gewoonlijk dat mensen te zwaar zijn; het is bijna ongebruikelijk om op een gezond gewicht te zijn. Het fenomeen van overgewicht is aan het normaliseren in het dagelijkse leven. Bekende merken hebben hun marketing hierop aangepast, er ontstaan begrippen als ‘fatshaming’ en steeds meer mensen spreken zich met trots uit over een maatje meer hebben. Dit is iets waar ik geen voorstander van ben, net zoals ik ook niet tevreden ben met het feit dat er vaak extreem dunne mensen op de voorkant van tijdschriften staan. Het is naar mijn mening een slecht idee om een ongezonde leefstijl te idealiseren, maar dat mag je anno 2023 bijna niet meer zeggen.
Overgewicht is een veelbesproken onderwerp en er zijn talloze boeken over geschreven. Hoewel we ons uiterste best doen om oplossingen te vinden voor dit probleem, heeft deze fixatie misschien niet heel veel bijgedragen. Het is mooi dat er allerlei dingen worden bedacht om problemen op te lossen, maar het draagt op een bepaalde manier ook bij aan die normalisatie. Wanneer een groot deel van de bevolking kampt met overgewicht, is het makkelijk om dit als de norm te gaan beschouwen, met als gevolg dat de negatieve effecten op onze gezondheid worden onderschat.
Hoe meer we aandacht besteden aan het normaal vinden van overgewicht, hoe meer we het terug zullen zien. Ik ben niet tegen overgewicht, maar wel voor gezondheid; en die twee gaan meestal niet hand in hand. Het vinden van een oplossing is moeilijk voor mij. Twee vrienden hebben me verteld dat het in Japan normaal is om elkaar aan te spreken op overgewicht. Soms denk ik ook dat het kan helpen elkaar aan te spreken op de manier waarop we met onszelf omgaan, maar ik snap dat het niet kan. Het zou maatschappelijk niet aanvaardbaar zijn, en bovendien zou het meer kwaad dan goed doen. Dit is de reden waarom ik blogs schrijf en mijn gedachten uitwissel met anderen, zodat mensen zelf kunnen nadenken over het onderwerp en zelf beslissen er iets mee te doen.
Een stel verwende kinderen
In deze samenleving kun je ervoor kiezen de makkelijkste weg te nemen. Het enige wat je hoeft te doen is geld te sparen, zodat je in je belangrijkste behoeften kunt voorzien. Fysieke kracht en gezondheid lijken minder relevant te zijn geworden dan andere primaire behoeften. Het klinkt misschien wat vreemd, want fysieke gezondheid is voor veel mensen heel belangrijk, maar wat ik ermee bedoel, is dat fysieke kracht in deze tijd minder relevant is voor overleving. Vroeger moest je je lichaam echt gebruiken, maar tegenwoordig kun je je geld verdienen door achter een computer cijfertjes in te vullen. Daarnaast hoeven we ook niet meer te jagen en verzamelen en kopen we onze boodschappen in de supermarkt.
Dit zorgt ervoor dat mensen minder geneigd zijn om tijd te investeren in hun fysieke gesteldheid en meer tijd besteden aan de ontwikkeling van het brein. Hoe meer kennis we hebben, hoe meer kans we hebben om te overleven. Dus, als je intelligent bent en je goed presteert op school, vergroot je de kans om een baan met een goed salaris te krijgen en kun je beter voor jezelf zorgen. Helaas hebben we, door meer aandacht te geven aan cognitieve ontwikkeling, het belang van fysieke gezondheid uit het oog verloren. We ontdekken dit vaak pas wanneer het al te laat is, en onze gezondheid op negatieve manier beïnvloed wordt door deze manier van leven. Hoe meer we de waarschuwingen van een ongezonde levensstijl negeren, hoe moeilijker het wordt om weer gezond te worden.
Dankzij de ontwikkeling van ons brein en de technische vooruitgang zijn we wat verwend geraakt. In plaats van te streven naar een sterk lichaam, proberen we zoveel mogelijk te bedenken om het leven makkelijker te maken. Om gezond te blijven, is het noodzakelijk dat we sterker worden en dus zullen we moeten accepteren dat we af en toe weerstand moeten zoeken. Dit bereiken we door hard te trainen en niet altijd te kiezen voor genot en plezier als het gaat om eten. Doe alsof je niet in staat bent om alles in de supermarkt te halen, ook al kun je dat waarschijnlijk wel. Misschien leef je niet meer in barre omstandigheden, maar het is soms goed om te visualiseren dat dit wel zo is.
Een gebrek aan kennis
We zijn zo onbewust van onze lichamelijke toestand en hebben geen enkel besef meer van wat gezond is en wat niet. Dit heeft enerzijds te maken met onze opvoeding, maar aan de andere kant ook met de tegengestelde wetenschap. Veel mensen zijn ongeïnteresseerd in hun gezondheid en de mensen die wel geïnteresseerd zijn, verdrinken in een oceaan van informatie. Dit kan in beide gevallen leiden tot een negatief resultaat.
Wanneer ik op zoek ben naar deskundige informatie over afvallen of juist aankomen, dan ga ik naar de mensen die hier het meeste verstand van hebben en ervaren zijn. Ik kan iemand inschakelen die een diploma heeft, maar ik zie een duidelijk verschil tussen coaches die goed zijn in de theorie en coaches die de theorie op zichzelf hebben toegepast in de praktijk. Dit zou onnodig moeten zijn om te benoemen, maar ik kom regelmatig personal trainers en diëtisten tegen die er niet gezond uitzien en geen idee hebben waar ze het over hebben. Zit er iemand tegenover je die zowel de kennis heeft als de ervaring? Doe onderzoek en vraag naar iemands ervaring en deskundigheid voordat je iemand volgt.
Je kunt ook zelf kennis vergaren. Het is goed om verschillende dingen uit te proberen en verschillende kanten van een verhaal te horen. Als je dit niet doet, heb je kans dat je een tunnelvisie ontwikkelt. Op het gebied van voeding worden er heel veel dingen geschreven vanuit een geloofsovertuiging, maar wordt dit aan je gepresenteerd als de waarheid. Een voorbeeld hiervan is de strijd tussen veganisten en carnivoren; beide kanten claimen de waarheid in pacht te hebben, en veel mensen zijn gevoelig voor schreeuwerige marketing. Hoewel beide manieren van eten een plek kunnen hebben, is het van belang om nuance te vinden in deze soms wat ongenuanceerde discussie. Het is goed om te experimenteren, maar je moet wel eerlijk zijn tegen jezelf als iets niet werkt, en dan verder zoeken.
Onverwerkt trauma
Overgewicht lijkt op het eerste gezicht het probleem van het eten van meer voedsel dan je nodig hebt, maar het is in mijn ogen eigenlijk een probleem van onverwerkt trauma. Hoe gelukkiger iemand zich voelt in zijn kern, des te kleiner is de kans dat hij zichzelf pijn wil doen; het tegenovergestelde is waar voor mensen met een ongelukkige belevingswereld. Het eten vanuit emotie is naar mijn idee het gevolg van onverwerkt trauma. Neem hierbij niet het beeld van een acuut trauma voor ogen, maar denk meer aan een ongelukkige jeugd, waarin je als kind nooit een gevoel van eigenwaarde hebt kunnen ontwikkelen.
Als je probleem in je hoofd zit, kun je nog zo veel dieetmethodes uitproberen, maar het zal uiteindelijk toch niet helpen. Je moet natuurlijk wel iets aan je leefstijl doen, maar eerst moet je werken aan het gebrek aan eigenwaarde en zelfliefde. In dit geval kan het werk met een therapeut waardevol zijn en er is een breed scala aan therapievormen waaruit je kunt kiezen. Het is echter noodzakelijk dat je de realiteit onder ogen ziet en accepteert dat dit probleem dieper ligt dan je eigenlijk zou willen.
Genetische factoren
Hoewel ik er meestal niet zo veel aandacht aan besteed, kunnen genetische factoren wel relevant zijn. Maar het is belangrijk om te weten dat genen altijd door externe factoren worden geactiveerd. Het is beter om actief op zoek te gaan naar oplossingen, in plaats van je genen de schuld te geven. Als je hulp nodig hebt, kun je het beste een specialist inschakelen.
We volgen onze programmering
Enkele jaren geleden las ik het boek ‘De vrije wil bestaat niet’ van Victor Lamme. De schrijver beschrijft in zijn werk hoe alle keuzes die we op dit moment maken, beïnvloed worden door onze ervaringen en kennis uit het verleden. In zekere zin zijn we voorgeprogrammeerd bepaalde keuzes te maken, dus je zou kunnen zeggen dat we niet bewust kunnen kiezen in het moment. Ik moet eerlijk bekennen dat ik een verdrietig gevoel heb overgehouden aan het lezen van dit boek. Het lijkt erop dat we, afgezien van wat we proberen, altijd weer terugvallen in onze oude manieren van doen.
Het brein kan worden beschouwd als een soort computer, waar alle gewoonten in het diepere gebied zijn opgeslagen. Deze gewoonten zijn automatisch; we hoeven er niet bij stil te staan, we doen ze gewoon. Dit is maar goed ook, want stel je voor dat we al onze handelingen bewust zouden moeten doen en ervaren. Ken je dat gevoel dat je je eerste rijlessen hebt gehad en denkt: “Hoe ga ik deze handelingen in godsnaam allemaal kunnen combineren?”. Maar na uren herhalen en een logische opbouw in het aanleren van de verschillende handelingen, is het toch gelukt je rijbewijs te halen en rij je nu over de snelweg zonder erover na te hoeven denken. Autorijden zit nu in je onderbewuste brein opgeslagen.
Gewoontes rondom voeding en de algehele levensstijl zijn vaak niet anders. Je hebt waarschijnlijk al van jongs af aan bepaalde ideeën over gezondheid gekregen, en deze heb je eigengemaakt. In die zin zie je dat veel mensen nooit hebben geleerd hun grenzen aan te geven; ideeën hebben meegekregen dat het leven vooral is om van te genieten; en dat negatieve emoties onderdrukt moeten worden met welke handeling of middel dan ook. Hoe krachtig je programmering ook is, besef dat het niet onmogelijk is deze te wijzigen.
Voor mij was het een belangrijke stap om bewust te worden van deze programmering. In het begin was ik erg ontmoedigd door het lezen van ‘De vrije wil bestaat niet’, maar de jaren daarna heb ik me meer geconcentreerd op hoe we deze programmering kunnen veranderen. Ik zal eerlijk zijn en zeggen dat het niet makkelijk is. Net als bij het leren autorijden, moet je kleine stappen nemen om jezelf te veranderen. Om deze reden is het van belang een strategie te gebruiken die vol te houden is; de meeste dieetmethodes zijn vooral gericht op de lichamelijke mechanismen, maar houden geen rekening met de werking van ons brein. Deze zijn vooral bedoeld voor mensen die gemotiveerd zijn in het moment, aangezien motivatie onze programmering tijdelijk kan omzeilen, maar na enkele weken, wanneer de motivatie is verdwenen, zullen ze weer terugvallen in oude gewoontes.
Wat te doen?
Dit is niet helemaal wat je wilde horen, en dat is precies waarom het zo moeilijk is onze problemen in de kern op te lossen. We willen niet tot de kern komen, omdat het vaak te pijnlijk, confronterend en vermoeiend is. Overgewicht is een symptoom van een veel dieper liggend probleem dan overmatig eten. Wanneer je dit niet snapt na het lezen van dit blog, wens ik je heel veel succes met het volgende dieet. Een verandering in je voeding zal je zeker helpen, maar om een blijvend resultaat te zien, moet je dieperliggende vraagstukken gaan beantwoorden. Waarom kies ik ervoor om mijn leven zo in te richten? Waarom ga ik altijd over mijn grenzen en doe ik mezelf zo veel pijn?
Wanneer we onszelf deze vragen niet durven stellen, zullen we ook nooit antwoorden vinden en blijven we aanmodderen op de oppervlakte. Dit gaat over afvallen, maar hetzelfde geldt voor iedere manier van leven die tot degeneratie leidt. Als je een bepaalde destructiviteit in je gedrag ziet, is het belangrijk te achterhalen waar het vandaan komt. Dit is lastig in een tijd waarin veel mensen zichzelf kapotmaken; maar vergeet niet dat wat veel voorkomt, niet normaal is. Je zult je eigen programmering moet veranderen. Dit vraagt lef, moed en een goede strategie.
Houd er rekening mee dat verandering tijd kost. Een aanpassing in je dieet is zo gemaakt, maar de aanpassing in je hersenen duurt langer. Dit is een marathon, geen sprint. Er zijn gelukkig genoeg mensen die je kunnen helpen, er zijn allerlei mooie boeken te vinden en er is genoeg te vinden op het web. In eerste instantie is het niet verstandig om naar iets of iemand te zoeken die je helpt met afvallen, maar juist naar iemand die je helpt met je gedrag en waar het vandaan komt. Dit proces is om jezelf beter te leren kennen. Inzicht krijgen in wie je bent en waarom je doet wat je doet, is de eerste stap naar verandering. Dingen die beloven ons snel te veranderen, nemen ons verder weg van onszelf en van de waarheid. Leer de boodschap die achter het gedrag zit kennen.
Tot slot
Ik heb weer een poging gedaan om meer tot de kern van een probleem te komen, wat ik leuk vind om te doen. Er is een hele industrie achter de wereld van afvallen, maar overgewicht komt steeds vaker voor en lijkt dus niet bij te dragen aan de oplossing. Het lijkt me beter om onze manier van denken te veranderen in plaats van de methodes om af te vallen telkens in een nieuw jasje te presenteren aan de doelgroep. De eenvoudige aanpak blijkt niet te werken, dus zullen we moeten leren om dieper in onszelf te kijken.
Ik wil ook benadrukken dat iedereen vrij is om te doen wat hij wil; ik veroordeel mensen met overgewicht niet, maar wel wil ik mensen helpen die iets aan hun gezondheid willen doen en telkens vallen voor aantrekkelijke marketing van bedrijven die geld verdienen aan diensten en producten die niet duurzaam zijn.
Bedankt voor het lezen van mijn blog. Heb je vragen of opmerkingen over het onderwerp? Stel deze dan hier.
Ik ben Jurriaan de Haas, een personal trainer en health coach. Mijn werk als trainer is in 2006 begonnen. In 2013 heb ik Movemind opgericht met het doel om mensen te helpen bij het verbeteren van hun fysieke en mentale gezondheid. Dit is nog steeds iets waar ik heel veel plezier aan beleef. Iedere dag leer ik meer door te lezen, luisteren, kijken en door praktijkervaring. Ik heb het geluk met heel veel mensen samen te mogen werken. Dankzij jarenlange ervaring en de bereidheid elke dag bij te leren, ben ik waar ik nu ben. Ik begeleid mensen die graag een hogere kwaliteit van leven willen, en die fitter en gezonder willen worden.